CO form X hay form D: chọn mẫu C/O nào để hàng đi Campuchia được ưu đãi cao nhất

CO form X là giấy chứng nhận xuất xứ ưu đãi theo thỏa thuận song phương Việt Nam, Campuchia, giúp người nhập khẩu Campuchia được xét thuế ưu đãi khi hàng có xuất xứ Việt Nam đi thẳng sang nước này. Người xuất khẩu thường gặp khó vì cùng một lô hàng có thể xin form X hoặc form D theo ATIGA, người mua lại hay gọi tên mẫu theo thói quen như "form F" hay "C/O 3 bên", nên chọn sai mẫu có thể làm khách mất ưu đãi dù hồ sơ không sai. Bài viết so hai mẫu bằng một ví dụ tính thuế, giải thích các trường hợp hay gọi là C/O 3 bên và những lỗi khiến C/O bị từ chối ở cửa khẩu Campuchia.

1. CO form X là gì và khác form S, form F ở điểm nào

CO form X được cấp theo Thông tư 17/2011/TT-BCT, văn bản thực hiện bản thỏa thuận thúc đẩy thương mại song phương ký ngày 29/10/2010 giữa hai nước. Vì thỏa thuận được ký lại theo từng giai đoạn, quyền lợi của form X phụ thuộc vào danh mục hàng ưu đãi của giai đoạn đang áp dụng chứ không cố định như một hiệp định thương mại tự do.

1.1. CO form X là C/O ưu đãi song phương cho hàng đi Campuchia

Theo Điều 1 Thông tư 17/2011/TT-BCT, mẫu X cấp cho hàng có xuất xứ Việt Nam xuất khẩu sang Campuchia để được hưởng ưu đãi thuế quan khi nhập khẩu trực tiếp vào nước này, mỗi bộ gồm một bản gốc và ba bản sao. Bản thỏa thuận giai đoạn 2025 đến 2026 được ký ngày 28/4/2025, và theo thông tin của Bộ Công Thương, thỏa thuận này dành ưu đãi cho nhiều hàng hóa thế mạnh của mỗi bên, có mặt hàng ưu đãi hơn cả ATIGA.

Nhiều tài liệu trên mạng gắn form X với hiệp định ASEAN, Trung Quốc hoặc ghi rằng form X là giấy tờ bắt buộc với mọi lô hàng sang Campuchia, nhưng Thông tư 17/2011/TT-BCT không quy định như vậy. Hàng đi Trung Quốc dùng form E. Chẳng hạn, lô chuối tươi sang Trung Quốc thường xin C/O mẫu E, còn kiểm dịch thực vật và mã số vùng trồng là các bước riêng trong thủ tục xuất khẩu chuối. Lô hàng xuất từ năm 2027 cần kiểm tra lại bản thỏa thuận gia hạn trước khi chào giá theo form X.

1.2. CO form S, form F và giấy chứng nhận mẫu X của VCCI

Tên mẫu S mang hai nghĩa: theo Thông tư 17/2011/TT-BCT, đó là C/O do Bộ Thương mại Campuchia cấp cho hàng Campuchia vào Việt Nam, còn trong danh mục hiện hành, mẫu S cũng là C/O ưu đãi giữa Việt Nam và Lào. Vì vậy khi đối tác nhắc tới form S, người xuất khẩu cần hỏi rõ nước cấp và chiều hàng đi trước khi chuẩn bị hồ sơ.

Văn bản hợp nhất 48/VBHN-BCT ngày 04/6/2026 không có mẫu C/O nào tên F, nên khi người mua yêu cầu "CO form F", doanh nghiệp nên đề nghị họ nêu tên hiệp định hoặc gửi mẫu C/O họ từng dùng. Riêng "mẫu X" trên hệ thống COMIS của VCCI từng là tên gọi của giấy chứng nhận cho hàng nhập khẩu rồi tái xuất hoặc gia công, giấy này xác nhận khai báo của thương nhân và không đem lại ưu đãi thuế như C/O mẫu X.

2. Hàng đi Campuchia nên dùng form X hay form D

Campuchia là thành viên ASEAN nên hàng có xuất xứ Việt Nam vào Campuchia dùng được form D theo ATIGA, và đây là lựa chọn phổ biến. Theo thống kê của Trung tâm WTO VCCI, năm 2023 không ghi nhận việc cấp C/O mẫu X cho hàng xuất sang Campuchia vì doanh nghiệp đã tận dụng ưu đãi trực tiếp từ ATIGA, nên form X chỉ còn ý nghĩa với những mã hàng mà thỏa thuận song phương cho mức thuế thấp hơn.

2.1. So sánh form X và form D theo các tiêu chí người xuất khẩu cần

Tiêu chí	Form X	Form D
Căn cứ	Thỏa thuận song phương Việt Nam, Campuchia theo giai đoạn	Hiệp định ATIGA
Phạm vi mặt hàng	Chỉ các mặt hàng trong danh mục ưu đãi của thỏa thuận	Hầu hết dòng thuế trong biểu cam kết ATIGA
Nơi cấp từ 01/8/2026	Tổ chức do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao	Cục Xuất nhập khẩu hoặc tổ chức cấp tỉnh
Quy tắc xuất xứ	Áp dụng thích hợp quy tắc ASEAN, cần xác nhận với tổ chức cấp	WO, RVC từ 40% hoặc chuyển đổi mã HS 4 số, quy tắc mặt hàng
Hóa đơn bên thứ ba	Chưa có hướng dẫn riêng, nên hỏi tổ chức cấp	Được chấp nhận khi khai đúng ô 7 và ô 13
Hiệu lực	1 năm kể từ ngày cấp với hàng không áp dụng hạn ngạch	Theo quy định của ATIGA

Bảng cho thấy form D linh hoạt hơn ở phạm vi mặt hàng và cách xử lý hóa đơn, trong khi form X chỉ thắng khi mức thuế song phương thấp hơn. Về quy tắc xuất xứ, Điều 3 Thông tư 17/2011/TT-BCT dẫn chiếu quy tắc tại Thông tư 21/2010/TT-BCT, văn bản đã bị Thông tư 22/2016/TT-BCT bãi bỏ, nên người xuất khẩu nên xác nhận cách áp tiêu chí với tổ chức cấp trước khi xin form X lần đầu. Các mẫu C/O khác được tổng hợp trong bài các mẫu C/O thông dụng.

2.2. Cách tra thuế hai cột trước khi chọn mẫu

Người được hưởng ưu đãi là người nhập khẩu Campuchia, nên con số quyết định nằm ở biểu thuế của hải quan Campuchia chứ không ở phía Việt Nam. Cách làm an toàn là xác định mã HS 8 số của từng mặt hàng, gửi cho người mua hoặc đại lý hải quan của họ để tra cùng lúc ba mức thuế: thuế thông thường, thuế ATIGA và thuế theo thỏa thuận song phương, rồi chọn mẫu cho mức thấp nhất mà hàng đáp ứng được tiêu chí xuất xứ.

Doanh nghiệp nên làm việc này ngay lúc chào giá, vì chênh lệch thuế phía người mua ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng cạnh tranh của báo giá, và đổi mẫu C/O sau khi hàng đã tới cửa khẩu thường phải xin C/O cấp sau, làm hàng chờ thêm nhiều ngày. Ở phía Việt Nam, C/O không làm thay đổi thuế xuất khẩu, và phần lớn mặt hàng không có tên trong biểu thuế xuất khẩu nên không phát sinh khoản thuế này.

3. Một lô 50.000 USD sang Phnom Penh: form D, form X hay tách hai bộ C/O

Các mức thuế dùng ở đây đều là giả định, đặt ra để thấy cách so bốn phương án cho cùng một lô, còn con số thật của từng mã hàng phải tra trên biểu thuế Campuchia và danh mục của thỏa thuận song phương đang áp dụng.

3.1. Dữ kiện lô hàng (giả định)

Một doanh nghiệp ở TP.HCM xuất một lô hàng đi đường bộ sang Phnom Penh, gồm nhóm A là gạch ốp lát trị giá 30.000 USD và nhóm B là một mặt hàng nông sản chế biến trị giá 20.000 USD, cả hai đáp ứng tiêu chí xuất xứ. Giả định thuế nhập khẩu thông thường của Campuchia là 15% với nhóm A và 35% với nhóm B; theo ATIGA, nhóm A hưởng 0% còn nhóm B thuộc nhóm hàng nhạy cảm nên chịu 5%; nhóm B có trong danh mục của thỏa thuận song phương với thuế 0%, còn nhóm A không có trong danh mục này.

3.2. Số thuế người mua nộp theo từng phương án

Phương án	Thuế nhóm A (USD)	Thuế nhóm B (USD)	Tổng thuế nhập khẩu (USD)
Không có C/O	4.500	7.000	11.500
Form D cho cả lô	0	1.000	1.000
Form X cho cả lô	Không dùng được, 4.500	0	4.500
Form D cho nhóm A, form X cho nhóm B	0	0	0

Phương án dễ sai nhất là xin form X cho cả lô chỉ vì người mua nhắc tới "form X": nhóm A không có trong danh mục song phương nên vẫn chịu thuế thông thường, và người mua nộp nhiều hơn 3.500 USD so với khi dùng form D. Ngược lại, dùng form D cho cả lô là phương án an toàn, chỉ thiệt 1.000 USD ở nhóm B so với phương án tốt nhất.

3.3. Khi nào nên tách hai bộ C/O và khi nào giữ form D cho cả lô

Với lô hàng này, phương án cho người mua mức thuế thấp nhất là tách hai bộ C/O, form D cho nhóm A và form X cho nhóm B, đổi lại người xuất khẩu phải làm hai hồ sơ và đảm bảo nhóm B đáp ứng quy tắc xuất xứ của thỏa thuận song phương. Để hải quan Campuchia đối chiếu dễ, doanh nghiệp nên lập hóa đơn và phiếu đóng gói tách theo từng nhóm hàng, vì mỗi C/O phải khớp số hóa đơn, mô tả và số lượng của phần hàng mà nó chứng nhận.

Nếu phần chênh lệch nhỏ, như 1.000 USD trên một lô 50.000 USD, trong khi tổ chức cấp chưa có hướng dẫn rõ về tiêu chí của form X, doanh nghiệp có thể chọn form D cho cả lô để giảm rủi ro bị từ chối. Quyết định nên được thống nhất với người mua trước khi chốt giá, vì người mua là bên nộp thuế và chịu hậu quả nếu C/O không được chấp nhận.

4. C/O 3 bên là gì: hóa đơn bên thứ ba, chuyển tải và C/O giáp lưng

"C/O 3 bên" là cách gọi trong giao dịch chứ không phải tên một mẫu C/O, và thường chỉ một trong ba tình huống có bên thứ ba tham gia: công ty ở nước khác phát hành hóa đơn, hàng đi qua lãnh thổ nước thứ ba, hoặc hàng nước ngoài lưu kho tại Việt Nam rồi xuất đi. Mỗi tình huống có cách khai riêng, nên người xuất khẩu cần hỏi người mua họ đang nói tới trường hợp nào.

4.1. Hóa đơn do công ty ở nước thứ ba phát hành

Đây là trường hợp phổ biến nhất: hàng xuất từ Việt Nam đi thẳng sang Campuchia, nhưng hóa đơn thương mại do một công ty ở Singapore, Hồng Kông hay nước khác phát hành cho người mua. Theo Điều 23 Phụ lục VII Thông tư 22/2016/TT-BCT về quy tắc xuất xứ ATIGA, form D vẫn hợp lệ trong trường hợp này nếu người xuất khẩu đánh dấu ô "Third country invoicing" tại ô 13 và ghi tên, nước của công ty phát hành hóa đơn tại ô 7.

Hải quan Việt Nam từng hướng dẫn tại Công văn 2530/TCHQ-GSQL năm 2018 rằng việc ghi cả số hóa đơn của công ty nước thứ ba và hóa đơn của người xin cấp C/O tại ô 10 không làm C/O mất hiệu lực. Với form X, thỏa thuận song phương chưa có hướng dẫn tương tự được công bố rộng rãi, nên lô hàng có hóa đơn bên thứ ba an toàn hơn khi đi theo form D.

4.2. Hàng đi qua nước thứ ba và C/O giáp lưng

Form X chỉ cho ưu đãi khi hàng nhập khẩu trực tiếp vào Campuchia, nên lô hàng chuyển tải qua cảng nước thứ ba cần chứng từ vận tải cho thấy hàng không bị gia công hay thay đổi trong quá trình đó. Với hàng đi đường bộ từ TP.HCM qua cửa khẩu Mộc Bài hoặc đi đường sông thẳng tới Phnom Penh, rủi ro này thấp hơn nhiều so với hàng đi đường biển ghép qua cảng trung chuyển.

Trường hợp hàng nước ngoài được đưa vào kho ngoại quan ở Việt Nam rồi xuất sang Campuchia, hàng không có xuất xứ Việt Nam nên không xin được form X. Khi đó doanh nghiệp có thể xem xét C/O giáp lưng theo Điều 20 Nghị định 31/2018/NĐ-CP, dựa trên C/O gốc do nước xuất khẩu ban đầu cấp, và điều kiện cụ thể phụ thuộc vào hiệp định áp dụng.

5. Nơi cấp, hồ sơ và thời hạn xin C/O mẫu X từ 01/8/2026

Từ 01/8/2026, theo Thông tư 40/2025/TT-BCT và Thông tư 26/2026/TT-BCT, Cục Xuất nhập khẩu chỉ cấp 12 mẫu như D, AK, RCEP, EUR.1, CPTPP, còn mẫu X và mẫu S thuộc danh mục do tổ chức cấp tỉnh cấp. Phần lớn địa phương giao Sở Công Thương, riêng TP.HCM có thêm Ban Quản lý các khu chế xuất, khu công nghiệp, và hồ sơ vẫn khai trên hệ thống eCoSys bằng chữ ký số.

Hồ sơ theo Điều 13 và Điều 15 Nghị định 31/2018/NĐ-CP gồm hồ sơ thương nhân cập nhật hai năm một lần, đơn đề nghị theo Mẫu số 04, mẫu C/O đã khai, bản in tờ khai hải quan xuất khẩu, hóa đơn thương mại, vận tải đơn, bảng kê hàng đạt tiêu chí xuất xứ, quy trình sản xuất và bản khai xuất xứ của nhà cung cấp nguyên liệu nếu có. Tờ khai và vận đơn chưa có thì được nộp sau, nhưng không quá 15 ngày làm việc, nếu quá hạn thì C/O có thể bị yêu cầu thu hồi hoặc hủy.

Theo danh mục thủ tục của UBND tỉnh Đắk Lắk ngày 16/4/2026, hồ sơ nộp trực tuyến được xét trong 6 giờ làm việc và trả bản giấy trong 2 giờ làm việc sau khi nhận đơn hợp lệ, còn nộp trực tiếp là 8 giờ và qua bưu chính công ích là 24 giờ làm việc. Thời hạn này đủ ngắn để không phải là điểm nghẽn, nên phần cần chuẩn bị sớm là bảng kê xuất xứ và bản khai của nhà cung cấp nguyên liệu. Vì hồ sơ C/O dùng tờ khai và vận đơn của chính lô hàng, doanh nghiệp nên xếp việc làm bảng kê vào cùng lịch với các bước của thủ tục xuất khẩu hàng hóa, từ đăng ký tờ khai tới lúc hàng qua cửa khẩu.

6. Vì sao hải quan Campuchia bác C/O dù hàng đủ xuất xứ

Phần lớn C/O bị từ chối không phải vì hàng không đủ xuất xứ mà vì thông tin trên C/O không khớp với chứng từ người mua nộp cho hải quan nước nhập khẩu. Người xuất khẩu nên đặt bản nháp C/O cạnh hóa đơn, phiếu đóng gói và vận đơn trước khi gửi hồ sơ lên eCoSys.

6.1. Đối chiếu C/O với hóa đơn, vận đơn trước khi nộp eCoSys

Lỗi	Hậu quả với người mua	Cách phòng tránh
Xin form X cho mã hàng không có trong danh mục song phương	Không được ưu đãi, nộp thuế thông thường	Tra thuế từng mã như mục 2.2 trước khi chọn mẫu
Hóa đơn do công ty nước thứ ba phát hành nhưng không đánh dấu ô 13, không ghi ô 7	C/O bị từ chối hoặc bị yêu cầu xác minh	Hỏi người mua bên nào phát hành hóa đơn trước khi khai
Mô tả hàng, mã HS, số lượng trên C/O khác hóa đơn hoặc tờ khai nhập	Hải quan nghi ngờ C/O không thuộc lô hàng	Lấy mô tả và số lượng từ hóa đơn đã chốt
Hàng ghép chung lô nhưng C/O không tách theo nhóm hàng	Khó đối chiếu, có thể bị bác cả bộ	Tách hóa đơn, phiếu đóng gói theo từng C/O
Hàng chuyển tải qua nước thứ ba không có chứng từ vận chuyển trực tiếp	Mất ưu đãi do không đáp ứng điều kiện nhập khẩu trực tiếp	Giữ vận đơn chở suốt hoặc chứng từ chuyển tải
C/O xuất trình khi đã quá hiệu lực 1 năm của form X	Không được chấp nhận	Chỉ xin C/O khi lịch giao hàng đã chốt

6.2. Khi C/O bị từ chối hoặc bị yêu cầu xác minh

Khi người mua báo C/O bị từ chối, việc đầu tiên là xác định lỗi nằm ở thông tin khai hay ở việc chọn sai mẫu, rồi liên hệ ngay tổ chức đã cấp để được hướng dẫn sửa. Nếu lô hàng đã xuất mà chưa có C/O đúng mẫu, doanh nghiệp có thể xin C/O cấp sau theo Điều 17 Nghị định 31/2018/NĐ-CP, đóng dấu "Issued Retroactively" và có hiệu lực từ ngày giao hàng nhưng không quá một năm; C/O mất hoặc hư hỏng thì được cấp lại trong 4 giờ làm việc.

Khi hải quan Campuchia yêu cầu xác minh, theo Điều 28 Nghị định 31/2018/NĐ-CP, tổ chức cấp kiểm tra hồ sơ và nếu kết quả chưa được chấp nhận thì kiểm tra thực tế cơ sở sản xuất, nên doanh nghiệp cần lưu đủ hồ sơ tối thiểu 5 năm theo Điều 30. Người xuất khẩu chịu trách nhiệm về nội dung kê khai kể cả khi ủy quyền làm hồ sơ, và có thể bị tạm dừng cấp C/O 6 tháng nếu dùng chứng từ giả, kê khai gian lận hoặc không hợp tác khi bị xác minh.

7. Phương án C/O cho từng nhóm mã trước khi chốt giá với người mua Campuchia

Khi doanh nghiệp nhận yêu cầu C/O từ người mua Campuchia, Everest Logistics rà mã HS từng mặt hàng, đề xuất mẫu C/O cho từng nhóm hàng như ví dụ ở mục 3, kiểm tra hóa đơn có phát hành bởi bên thứ ba hay không và đối chiếu bản nháp C/O với hóa đơn, phiếu đóng gói trước khi nộp. Tổ chức cấp tỉnh là bên cấp C/O và người xuất khẩu chịu trách nhiệm kê khai xuất xứ, phần Everest làm là để bộ chứng từ khớp nhau ngay từ đầu.

Everest Logistics thành lập năm 2018, trụ sở tại TP.HCM. Ngoài hồ sơ C/O trên eCoSys, Everest khai tờ khai xuất khẩu trong gói khai báo hải quan và giao nhận tại cảng Cát Lái, Cái Mép và sân bay Tân Sơn Nhất. Chặng sang Campuchia có thể đi đường bộ, đường sông, đường biển hoặc hàng không, và cách chọn giữa các hình thức này có ở bài vận chuyển hàng hóa Việt Nam đi Campuchia.

Trước khi chốt giá với người mua Campuchia, doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu phương án C/O cho Everest kèm những thông tin sau:

• Danh sách mặt hàng: Mã HS 8 số nếu đã có và trị giá FOB của từng nhóm hàng trong lô
• Yêu cầu của người mua: Mẫu C/O họ nhắc tới và mức thuế họ đang nộp tại Campuchia nếu biết
• Bên phát hành hóa đơn: Tên và nước của công ty xuất hóa đơn nếu đó không phải người xuất khẩu
• Hồ sơ xuất xứ: Nguồn nguyên liệu, nhà sản xuất và bản khai xuất xứ của nhà cung cấp nếu có

Nhiều lô hàng đi Campuchia bị chậm vì người mua gọi "form X" theo thói quen trong khi mã hàng chỉ có ưu đãi ATIGA, hoặc hóa đơn do công ty ở nước thứ ba phát hành mà C/O không thể hiện điều đó. Hỏi lại người mua hai câu này trước khi khai C/O tốn ít thời gian hơn nhiều so với xin C/O cấp sau.

Quý doanh nghiệp cần tư vấn thủ tục hải quan, tra cứu mã HS hoặc nhận báo giá cước vận chuyển trọn gói, vui lòng liên hệ ngay với chuyên viên của Everest Logistics để được hỗ trợ phương án tối ưu nhất.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

CO form F là mẫu C/O gì?

Danh mục mẫu C/O hiện hành của Bộ Công Thương không có mẫu tên F. Khi người mua yêu cầu form F, doanh nghiệp nên đề nghị họ nêu tên hiệp định hoặc gửi bản C/O họ từng nhận để xác định đúng mẫu cần xin.

Hàng xuất sang Campuchia có bắt buộc phải có C/O không?

Không, C/O không phải điều kiện để hàng thông quan. C/O chỉ cần khi người nhập khẩu Campuchia muốn hưởng thuế ưu đãi, nên doanh nghiệp xin theo yêu cầu ghi trong hợp đồng.

Hàng gửi kho ngoại quan ở Việt Nam rồi xuất sang Campuchia có xin được form X không?

Không, vì form X chỉ cấp cho hàng có xuất xứ Việt Nam. Hàng nước ngoài lưu kho ngoại quan rồi xuất đi có thể được xem xét cấp C/O giáp lưng theo Điều 20 Nghị định 31/2018/NĐ-CP nếu đáp ứng điều kiện của hiệp định áp dụng.

Phí cấp C/O mẫu X năm 2026 là bao nhiêu?

Phí cấp C/O là 60.000 đồng mỗi bộ theo Thông tư 36/2023/TT-BTC. Thông tư 64/2025/TT-BTC cho thu bằng 50% mức này đến hết ngày 31/12/2026.

Doanh nghiệp thương mại không tự sản xuất có xin được C/O mẫu X không?

Được, nhưng doanh nghiệp phải phối hợp với nhà sản xuất để kê khai xuất xứ và nộp bản khai của nhà cung cấp khi cần. Tổ chức cấp có thể yêu cầu thêm chứng từ nguyên liệu hoặc kiểm tra cơ sở sản xuất.