Giá FOB là gì? Cách lập giá FOB xuất khẩu và khi nào nên dùng FCA

Giá FOB là giá hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp nước xuất khẩu, gồm tiền hàng và mọi chi phí đến lúc đó. Hiểu đúng giá FOB là gì giúp doanh nghiệp chào giá không thiếu local charge và biết rủi ro thuộc người mua từ lúc nào. Bài viết tách từng khoản trong giá, so sánh FOB với FCA và cách tính trị giá tính thuế xuất khẩu.

1. Giá FOB là gì và rủi ro chuyển sang người mua ở thời điểm nào

Hình 1: Điều kiện FOB: người bán chịu chi phí, rủi ro đến khi hàng xếp lên tàu tại cảng xếp

Trả lời giá FOB là gì cần hai phần: điều kiện giao hàng và mức giá chào theo điều kiện đó.

1.1. FOB theo Incoterms 2020 và cách ghi trên hợp đồng

FOB là viết tắt của Free On Board, nghĩa là giao hàng lên tàu. Đây là một trong 11 điều kiện Incoterms 2020 do Phòng Thương mại Quốc tế ICC ban hành. FOB thuộc nhóm chỉ dùng cho đường biển và thủy nội địa.

Theo ICC Academy, người bán xếp hàng lên tàu do người mua chỉ định và làm thủ tục xuất khẩu. Người mua thuê tàu, trả cước biển.

Hợp đồng ghi FOB + tên cảng xếp + Incoterms® 2020, ví dụ FOB Cat Lai Port, Vietnam, Incoterms® 2020.

1.2. Rủi ro chuyển khi hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp

Rủi ro mất mát, hư hỏng chuyển sang người mua khi hàng đã nằm trên tàu. Kiện hàng rơi lúc đang cẩu lên tàu vẫn thuộc rủi ro người bán.

Nhiều tài liệu vẫn ghi điểm chuyển rủi ro là lan can tàu. Đó là cách viết của Incoterms 2000; từ bản 2010, mốc này là hàng đã xếp lên tàu.

Giá CFR và giá CIF chuyển rủi ro tại cùng điểm. Khác biệt nằm ở chi phí: CFR bằng FOB cộng cước biển, CIF cộng thêm bảo hiểm do người bán mua.

1.3. Tàu do người mua chỉ định đến trễ thì ai chịu chi phí

Người mua phải báo tên tàu, điểm xếp hàng và thời gian giao. Theo ICC Academy, nếu tàu không nhận hàng trong thời hạn đã thỏa thuận, người mua chịu rủi ro. Chi phí lưu hàng tại cảng đến khi tàu đến cũng thuộc người mua.

Hợp đồng nên ghi rõ thời hạn giao, hạn thông báo tàu và cách tính phí lưu bãi khi tàu trễ hoặc đổi chuyến.

2. Giá FOB gồm những khoản nào khi xuất khẩu từ Việt Nam

Hình 2: Công thức giá FOB: giá xuất xưởng, vận chuyển nội địa, thủ tục xuất khẩu, local charge

Xét theo chi phí, giá FOB là gì được trả lời bằng phép cộng mọi khoản người bán bỏ ra đến khi hàng nằm trên tàu. Vì vậy câu hỏi FOB là giá gì luôn đi kèm cách lập giá.

2.1. Công thức lập giá FOB từ giá xuất xưởng

Cách lập phổ biến là cộng dồn từ giá EXW, tức giá giao tại xưởng:

Giá FOB = Giá xuất xưởng + Vận chuyển nội địa + Thủ tục và thuế xuất khẩu nếu có + Local charge đầu xuất

Các nhóm chi phí trong công thức gồm:

• Giá xuất xưởng: Giá thành, bao bì xuất khẩu, đóng pallet và lợi nhuận
• Vận chuyển nội địa: Cước kéo container từ xưởng ra cảng, phí nâng hạ vỏ rỗng
• Thủ tục xuất khẩu: Khai hải quan, C/O, kiểm dịch, hun trùng khi được yêu cầu
• Local charge đầu xuất: Các khoản hãng tàu, forwarder, cảng thu trước khi hàng lên tàu.

Báo giá nên ghi tỷ giá và thời hạn hiệu lực.

2.2. Local charge đầu xuất người bán FOB phải trả

Local charge đầu xuất là khoản dễ bị bỏ sót nhất. Mức phí theo biểu phí của hãng tàu hoặc forwarder do người mua chỉ định:

Khoản phí	Bên thu	Ghi chú
THC đầu xuất	Hãng tàu	Xếp dỡ container tại cảng xếp
Phí chứng từ, vận đơn	Hãng tàu hoặc forwarder	Theo bộ vận đơn
Phí seal	Hãng tàu	Niêm phong container
Khai báo trước theo tuyến	Hãng tàu hoặc forwarder	AMS tuyến Mỹ, ENS tuyến EU, AFR tuyến Nhật Bản
Phí hạ container hàng	Cảng	Hạ container vào bãi chờ xếp

Tại TP.HCM, phí sử dụng hạ tầng cảng biển được miễn từ 01/07/2026 đến 30/06/2029 theo Nghị quyết 12/2026/NQ-HĐND. Local charge hai đầu xem bài chi phí vận chuyển quốc tế.

2.3. Ví dụ lô hàng container bán FOB Cát Lái

Tình huống: doanh nghiệp đồ gỗ tại Bình Dương bán 1 container 40 feet theo FOB Cat Lai, Incoterms 2020, cho người mua ở Mỹ. Người mua chỉ định forwarder.

Người bán làm bốn bước:

• Bước 1: Nhận booking ghi tên tàu, closing time, hạn nộp chi tiết vận đơn và hạn khai VGM
• Bước 2: Lấy vỏ rỗng, đóng hàng tại xưởng, niêm phong seal
• Bước 3: Mở tờ khai hải quan xuất khẩu, khai VGM theo quy định SOLAS, hạ container vào cảng Cát Lái trước closing time
• Bước 4: Thanh toán local charge, nhận vận đơn on board sau khi tàu chạy.

Giá FOB của lô này gồm giá xuất xưởng, cước kéo container, phí khai hải quan, THC, phí chứng từ, seal và phí AMS. Khai ISF là nghĩa vụ của người nhập khẩu Mỹ. Container trễ closing time sẽ rớt tàu, phí phát sinh thuộc người bán vì hàng chưa lên tàu.

3. Nghĩa vụ người bán và người mua theo FOB Incoterms 2020

Ở góc hợp đồng, giá FOB là gì được xác định qua 10 nhóm nghĩa vụ A của người bán và B của người mua trong Incoterms 2020.

3.1. Bảng phân chia nghĩa vụ theo từng nhóm việc

Bảng tóm tắt nghĩa vụ chính của hai bên:

Nhóm việc	Người bán	Người mua
Giao hàng	Xếp hàng lên tàu người mua chỉ định, đúng thời hạn	Nhận hàng khi đã lên tàu
Thủ tục, thuế xuất khẩu	Có	Không
Thuê tàu, trả cước biển	Không bắt buộc	Có
Bảo hiểm	Không bắt buộc	Tự quyết định
Thông báo	Hàng đã giao hoặc tàu không nhận hàng	Tên tàu, điểm xếp, thời gian giao
Thủ tục, thuế nhập khẩu	Không	Có

3.2. Chứng từ người bán phải giao cho người mua

Người bán giao hóa đơn thương mại và bằng chứng hàng đã được giao, thường là vận đơn on board. Tùy hợp đồng và L/C, người bán chuẩn bị thêm packing list, C/O, chứng thư kiểm dịch hoặc hun trùng.

4. Giá FCA và FOB: chọn điều kiện nào cho hàng container

Hình 3: So sánh giá FCA và FOB với hàng container: điểm giao, rủi ro tại bãi

Khi đã rõ giá FOB là gì, câu hỏi tiếp theo là giá FCA và FOB khác nhau ở đâu. Cả hai để người mua trả cước chính, khác ở điểm giao hàng.

4.1. Vì sao ICC khuyến nghị FCA khi giao hàng tại bãi container

Người bán thường giao container tại bãi cảng trước khi tàu đến, có khi trước vài ngày. Theo FOB, rủi ro trong thời gian container nằm bãi vẫn thuộc người bán dù người bán không còn kiểm soát hàng.

Theo ICC Academy, FCA là điều kiện phù hợp khi hàng vận chuyển bằng container hoặc pallet. FOB vẫn hợp lệ, nhưng hợp hơn với hàng rời, hàng bách hóa xếp trực tiếp lên tàu.

4.2. Bảng so sánh FCA và FOB

Hai điều kiện so theo các tiêu chí doanh nghiệp hay hỏi:

Tiêu chí	FCA	FOB
Phương thức vận tải	Mọi phương thức	Đường biển, thủy nội địa
Điểm giao hàng	Giao người chuyên chở tại xưởng, bãi container, kho CFS	Hàng đã xếp lên tàu tại cảng xếp
Rủi ro khi container nằm bãi	Người mua	Người bán
Thủ tục xuất khẩu	Người bán	Người bán
THC đầu xuất	Theo thỏa thuận, cần ghi rõ	Người bán
Vận đơn on board	Có cơ chế nếu hai bên thỏa thuận	Có sau khi hàng lên tàu

4.3. Vận đơn on board khi bán FCA thanh toán bằng L/C

Nhiều doanh nghiệp vẫn chọn FOB vì L/C yêu cầu vận đơn on board, trong khi theo FCA hàng được giao trước khi lên tàu.

Incoterms 2020 bổ sung cơ chế ở mục A6/B6 của FCA. Theo ICC, hai bên có thể thỏa thuận để người mua chỉ thị người chuyên chở cấp vận đơn on board cho người bán. Người chuyên chở không bắt buộc làm theo, nên cần thống nhất trước với ngân hàng.

5. FOB và trị giá tính thuế xuất khẩu tại Việt Nam

Hình 4: Trị giá tính thuế xuất khẩu theo điều kiện FOB, CFR, CIF và EXW

Ở góc thuế, giá FOB là gì gắn với trị giá tính thuế xuất khẩu, vì giá này đã tính đến cửa khẩu xuất.

5.1. Trị giá hải quan hàng xuất khẩu tính đến cửa khẩu xuất

Theo Điều 86 Luật Hải quan 2014, trị giá hải quan hàng xuất khẩu là giá bán tính đến cửa khẩu xuất. Trị giá này không gồm phí bảo hiểm và phí vận tải quốc tế. Điều 4 Thông tư 39/2015/TT-BTC, sửa bởi Thông tư 60/2019/TT-BTC, lấy giá trên hợp đồng hoặc hóa đơn, cộng chi phí chưa gồm.

Áp vào từng điều kiện giao hàng:

• Hợp đồng FOB: Thường dùng giá FOB làm trị giá tính thuế
• Hợp đồng CFR, CIF: Trừ cước biển, phí bảo hiểm quốc tế theo chứng từ
• Hợp đồng EXW: Cộng chi phí đến cửa khẩu xuất.

Số thuế bằng trị giá tính thuế nhân thuế suất (Điều 5, Điều 8 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 107/2016/QH13). Phần lớn hàng xuất khẩu không có thuế; thuế suất từng mã tra trong biểu thuế xuất khẩu.

5.2. Khai điều kiện FOB trên tờ khai và lỗi thường gặp

Trên tờ khai hải quan xuất khẩu, chỉ tiêu 2.39 gồm điều kiện giao hàng, mã tiền tệ, tổng trị giá và mã phân loại giá. Điều kiện giao hàng phải khớp hợp đồng và hóa đơn.

Hai lỗi hay gặp với lô bán FOB:

Lỗi	Hậu quả	Cách tránh
Hợp đồng ghi FOB, hóa đơn ghi CIF	Trị giá không thống nhất, phải giải trình	Thống nhất điều kiện trên mọi chứng từ
Giá FOB thấp hơn giá xuất xưởng cộng chi phí nội địa	Hải quan có thể xác định lại trị giá	Lưu chứng từ từng khoản chi phí

Khai sai trị giá làm thiếu thuế bị xử phạt theo Nghị định 169/2026/NĐ-CP, áp dụng từ 01/07/2026 thay Nghị định 128/2020/NĐ-CP.

6. Chốt giá FOB đủ chi phí đầu xuất tại Cát Lái cùng Everest Logistics

Everest Logistics (Everlog) cung cấp giải pháp vận chuyển đường biển và khai thuê hải quan chuyên nghiệp, tối ưu chi phí và thời gian thông quan cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại các cụm cảng và sân bay trọng điểm (Cát Lái, Cái Mép, Tân Sơn Nhất).

6.1. Năng lực tuyến, đối tác hãng tàu/hãng bay và cam kết vận hành của Everest

Everest Logistics thành lập năm 2018, trụ sở tại TP.HCM. Với lô bán FOB, Everest nhận phần việc đầu xuất: kéo container, dịch vụ hải quan trọn gói, C/O, hun trùng, hạ bãi tại Cát Lái, Cái Mép. Đầu mối của Everest phối hợp với forwarder do người mua chỉ định.

Khi bán CFR, CIF, doanh nghiệp đặt vận chuyển đường biển FCL/LCL trên các tuyến Trung Quốc, Mỹ, Canada, EU, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore, Úc, Ấn Độ, Dubai, Lào. Hãng tàu xác nhận theo từng booking.

6.2. Quy trình tiếp nhận hồ sơ và báo giá minh bạch

Để nhận báo giá chi phí đầu xuất, doanh nghiệp gửi qua trang liên hệ hoặc hotline:

• Hàng hóa: Tên hàng, mã HS dự kiến, số lượng, loại container
• Địa điểm: Địa chỉ xưởng, cảng xếp, cảng đích, điều kiện Incoterms
• Chứng từ: Hợp đồng, invoice, packing list nháp, yêu cầu C/O của người mua.

6.3. Bảng phụ phí tham khảo và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp XNK

Mức phí thay đổi theo hãng tàu, tuyến và thời điểm:

Khoản phí	Căn cứ tính	Mức phí
Kéo container ra cảng	Tuyến đường, loại container	Theo báo giá từng lô
Khai hải quan, C/O, hun trùng	Theo tờ khai, theo yêu cầu	Theo báo giá từng lô
THC, phí chứng từ, seal	Theo container, vận đơn	Theo biểu phí hãng tàu
Phí hạ tầng cảng biển TP.HCM	Theo container	Miễn từ 01/07/2026 đến 30/06/2029

Lỗi hay gặp khi bán FOB là chào giá theo bảng local charge cũ, trong khi forwarder do người mua chỉ định thu theo biểu phí riêng. Nên xin bảng phí bằng văn bản trước khi ký hợp đồng.

Quý doanh nghiệp cần tư vấn thủ tục hải quan, tra cứu mã HS hoặc nhận báo giá cước vận chuyển trọn gói, vui lòng liên hệ ngay với chuyên viên của Everest Logistics để được hỗ trợ phương án tối ưu nhất.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

FOB là giá gì, đã gồm thuế xuất khẩu chưa?

FOB là giá hàng tại cảng xếp, đã gồm chi phí đến khi hàng lên tàu và thuế xuất khẩu nếu có, không gồm thuế nhập khẩu.

Hàng đi đường hàng không có dùng điều kiện FOB được không?

Không nên. FOB chỉ dành cho đường biển và thủy nội địa. Hàng air dùng FCA, ví dụ FCA Tan Son Nhat Airport, Incoterms 2020.

Bán FOB thì ai trả phí THC tại cảng xếp?

Người bán trả THC đầu xuất vì khoản này phát sinh trước khi hàng lên tàu. THC tại cảng đích do người mua trả.

Người bán FOB có phải mua bảo hiểm cho lô hàng không?

Không bắt buộc với chặng biển. Người bán nên mua bảo hiểm chặng từ xưởng đến khi hàng lên tàu vì rủi ro chặng này thuộc người bán.

FOB Shipping Point và FOB Destination có phải điều kiện Incoterms không?

Không. Đây là thuật ngữ trong Bộ luật Thương mại Thống nhất (UCC) của Mỹ, dùng cho mua bán nội địa Mỹ.